Özlale'den Bakanlığa fon soruları: Kamu destekleri kime gidiyor?

YENİ Parti İzmir Milletvekili Ümit Özlale, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonundaki Ticaret Bakanlığı bütçe görüşmelerinde, küresel ticaret eğilimlerini ve Türkiye'nin dış ticaret verilerini değerlendirdi. Rekabet gücü, ihracat payı ve yabancı yatırımlar üzerine eleştirilerde bulunan Özlale, aynı zamanda fon krizleri ve bazı şirketlere sağlanan devlet destekleriyle ilgili bakanlığa sorular yöneltti.

- YENİ Parti İzmir Milletvekili Ümit Özlale, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda Ticaret Bakanlığının 2027 yılı bütçesi görüşmelerinde dikkat çeken açıklamalarda bulundu.

Konuşmasında küresel ekonomik belirsizliklere, Türkiye'nin rekabet gücündeki kayıplara ve kamu ihaleleri ile fon iddialarına değinen Özlale, şunları söyledi:

"Sayın Başkan, değerli milletvekilleri, komisyonumuzun değerli üyeleri, basınımızın emekçileri, hepinizi saygıyla selamlıyorum. İlk önce Sayın Bakan sunumunuz için içten bir şekilde teşekkür etmek istiyorum. Çünkü sizden daha önce buraya gelen Sanayi ve Teknoloji Bakanı ya da Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı kendisine yönelteceğimiz ağır soruları bir bakıma biraz daha pas geçip özellikle BİD gibi ya da Made in Europe gibi ya da Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da kendisine yönelttiğimiz soruları pas geçmişti. Sizler çok büyük bir yükü yüklenmiştiniz. Made in Europe'tan bahsettiniz. İthalat verilerinden bahsettiniz. Dolayısıyla bu açıdan sizin bu içten sunumunuz için teşekkür ederim. Gerçekten kolay bir dönem değil. Neden? Çünkü baktığınız zaman küresel ihracatın küresel gelire oranına baktığınız zaman ciddi bir düşme var. Yani artık korumacı politikaların küresel politikalara, küresel ekonomik performansa çok etki ettiği bir dönemden geçiyoruz. Özellikle ticaret politikaları belirsizlik endeksine baktığımız zaman bunu daha rahat görebiliyorsunuz. Burada ticaret politikasının, dış ticaret politikasının bütün zamanlardan daha zor bir dönem yaşadığını da görebiliyorsunuz. Burada birkaç tane gösterge var. Bunlar sizin de sunumunuzda vardı. Sağ üstte birbiriyle ihtilaflı olan ülke sayısı gördüğünüz gibi devamlı artıyor. Bu tabii ki dış ticaret performansımız açısından bir risk. Sol tarafta küresel jeopolitik risk endeksi, gördüğünüz gibi burada da iyi bir tablo yok. Sağ alt tarafta da tedarik zinciri baskı endeksi ki virüs krizinden sonra tedarik zinciri baskı endeksinde bizler oldukça nazik dönemlerden geçtiğimizi biliyoruz. Dolayısıyla dış ticaret politikası açısından oldukça riskli bir dönemden geçiyoruz. Burada tabii ki rekabetçi olmak her zamankinden çok daha önemli. Peki rekabetçi miyiz? Ona baktık. Bir iki tane endekse bakıyoruz. Bunlardan bir tanesi IMD'nin Dünya Rekabetçilik Endeksi. Sizler de biliyorsunuzdur. Burada 2023'te dünyada 47'nciyiz, şimdi 57'nciyiz. Dolayısıyla küresel ölçekte rekabetçiliğimizde iyiye gidişten bahsetmemiz çok mümkün değil. Bu IMD'nin küresel rekabetçilik endeksinin alt kısımlarına baktığımız zaman da en büyük problemlerden bir tanesinin kamu etkinliği alanında olduğunu görüyoruz. Ben buradaki temel problemin şu andaki yönetim sistemi olduğunu düşünüyorum. Yani kaynakları doğru dağıtabilecek, çabuk karar verebilecek bir sistem olmadığı için kamu etkinliğinin rekabet ekosistemine, rekabetçiliği düstur edinmesi gereken iş ekosistemine negatif etki ettiğini düşünüyorum. Bir başka endeks daha var Sayın Bakanım. O da TÜSİAD'ın hazırladığı rekabet endeksi. İş gücü maliyetlerine bakarak bir rekabet endeksi hazırlıyor. Burada da zaten durumumuz iyi kötü gözüküyor. Ara malında, ücrette, finansmana erişimde maalesef bizler rekabet gücümüzü yitiriyoruz. Bir tek enerji de var ki 2027 bütçesi enerjideki sübvansiyonları azalttığı için orada da rekabet gücü açısından, maliyet bazlı rekabet gücü açısından iyi bir durumda olmayacağımız kesin. Zaten rakip ülkelerle baktığımız zaman burayı görüyorsunuz. Ücretler tarafında, ara malı tarafında, enerji tarafında, finansman tarafında özellikle ara malı, ücret ve finansmanda rekabet etmemiz giderek zorlaşıyor. Dolayısıyla zor bir küresel konjonktürden geçiyoruz ama kendi rekabetçiliğimiz de çok iyi bir durumda değil. Evet, siparişlere bakıyoruz, PMI'lara. Onlar da bize zaten önümüzdeki dönemin o rekabet gücü kaybının siparişlere nasıl etki ettiğini gösteriyor. Her taraf kırmızı. O yüzden burada da doğru bir tablo yok. Şimdi ihracattan bahsettiniz, ithalattan da samimi bir şekilde bahsettiniz. Ben Türkiye'nin dış ticaret başarısını ne kadar ihracat yaptığından daha çok dünyadaki ihracattan ve dünyadaki ithalattan ne kadar pay aldığımıza göre ölçmenin daha doğru olduğunu düşünüyorum. Çünkü herkesin ihracatı artıyor ya da herkesin ithalatı artıyor. Dolayısıyla Türkiye küresel ölçekte daha büyük bir ihracatçı mıdır, değil midir? Onun sorusuna baktığımız zaman burada bir başarı hikayesi yok. Yani hiç 2023 hedefleriyle karşılaştırmasak da Sayın Bakan, burada baktığınız zaman ihracatımızın küresel ölçekteki payı artmıyor. Tam tersine azalıyor. Burada bazı eleştiriler vardı geçen sene ve bunu konuştuğumuz zaman; Çin etkisini çıkarttığımız zaman ihracat payımız belki artabilir diye. Çünkü Çin çok agresif büyüyen bir ülke. Hayır, orada da durum aynı. Dolayısıyla Çin'i dahil etseniz de etmeseniz de maalesef bizim dünyadaki toplam ihracattan aldığımız pay son iki sene içerisinde düşüyor. Ben bunu özellikle Türkiye'nin rekabet gücünde bir kayba uğramasına, izlenen makroekonomik politikanın, özellikle kuru baskılamanın ve finansman maliyetlerinin çok yüksek olmasına bağlıyorum. Dolayısıyla izlenen ve Türkiye'ye bence istikrar getirmeyen fakat Türkiye'deki özellikle iş dünyasına ek yük getiren bu istikrar programından dolayı bizim dış ticaret performansımızın da istenen, hedeflenenden çok uzak olduğunu düşünüyorum. Sizin sunumunuzda vardı, ben de katılıyorum. Yepyeni koridorlar, yepyeni fırsatlar da açıyor. Ama şöyle bakmak gerekiyor Sayın Bakan: Biz bu yeni koridorlarla beraber Çin'le daha agresif bir mücadele etmek zorunda mıyız? Ben sizin sunumunuzda biraz daha fazla Çin ve Hindistan görmek isterdim. Dolayısıyla bu yeni koridorlarla beraber Çinli şirketler bizim pazarlarımıza ya da bizim koridorlarımızı kullanarak başka pazarlara, bizim rekabetçi olduğumuz pazarlara daha rahat erişebilirler mi? Bu bizim için önümüzdeki dönem Made in Europe kadar önemli göstergelerden bir tanesi. Avrupa Made in Europe, bahsettiğiniz sadece bu otomotiv sektöründe değil, karbon yoğun bütün sektörlerde geçerli. Buradaki soru şu: Türkiye'yi kapsamda tutacak ürün ve teknoloji bazlı bir müzakere dosyamız var mı? Bu konuda sizler hazırlık yaptığınızı söylediniz. Yurt dışı temaslarınız olduğunu da biliyorum ama burada özellikle Meclis'i daha yakından bilgilendirirseniz seviniriz. Çünkü yepyeni bir sanayi politikası paradigmasına geçiyor Avrupa Birliği ve burada da bu Made in Europe bizi olumsuz etkileyebilecek bir potansiyele sahip. Buradaki müzakere gücümüzün çok yüksek olması gerekiyor. Tabii bir de bütün bu üretimi fırsata, yatırıma çevirmek için Türkiye'deki güven ortamının tesis edilmesi lazım. Ben söylemiyorum, tekrardan Küresel İnovasyon Endeksi'ne göre bizler son iki senede daha kötü durumdayız. Hukukun üstünlüğünde, iktidarın sınırlandırılmasında, yolsuzlukta, düzenlemelerin uygulanmasında devamlı geriye giden bir ekosistemimiz var. Böyle bir ortamda yurt dışından yabancı yatırım çekmek neredeyse imkansız. Zaten son açıklanan rakamlar doğrudan yabancı yatırımların eksiye düştüğünü söylüyor. Peki üretmenin zor olduğu, rekabet gücünün zor olduğu bir ortamda biz ne ile karşılaştık? İşte bunlarla karşılaştık. Fon vurgunu, fon krizi... Şimdi buraya bakacak olursanız BIST Sanayi Endeksi son 9 ayda artmış, BIST Teknoloji 0 artmış. Şimdi burada bazı fonlara baktık biz. Tera 1. Serbest Fon, aşırı yükselen halka arz hisseleri... Şimdi sizler cebinde tasarrufu olan, parası olan bir sanayici olun. Sanayinizi kendi yatırımınızla geliştirmek mi istersiniz, para piyasası fonuna ya da bu Tera fonlarına paranızı yatırmak mı istersiniz? İkincisi. Neden? Birincisi oldukça riskli çünkü. O yüzden de baktığınızda cebinde biraz tasarrufu olan, yatırımını büyütmek isteyen bir şirket de bunu erteleyip 'Ya bu fonlar çok daha iyi kazandırıyormuş' deyip bu fonlara geçebiliyorlar. Bakın, BIST Sanayi Endeksi , BIST Teknoloji 0 ama Tera 1. Serbest Fonu $7 ilk 9 ayda. O yüzden burada kaynakların dağılımında, eğer tasarruf sahibi bir yatırımcı 'Ben paramı sanayiye değil de BIST Teknoloji'de işini doğru düzgün yapan şirketlere değil de Tera'ya harcamak istiyorum' dese onu çok fazla suçlayamazsınız. Burada özellikle Rekabet Kurumu'na çok büyük önem atfetmek gerekiyor. Neden? Çünkü bu şirketlerin yönetim kurulu üyelikleri, fonda adı geçen şirketlerin yönetim kurulu üyeliklerinin nasıl seçildiği, bu yönetim kurulu üyelerinin kalifikasyonu... Bunlar bizim için hayati önem taşıyor. O yüzden mesela BDDK, EPDK gibi çok kritik kurumlarda insanlar kamuyu bıraktıktan kısa bir süre sonra bir bankanın başına geçebiliyorlar BDDK örneğinde olduğu gibi. Dolayısıyla burada Rekabet Kurulu Başkanı'na şu soruyu sormak gerekiyor: Kendisi de TMSF'nin başındayken 50'den fazla şirkette yönetim kurulu başkanıydı. Bu konu bizim için hayati önem taşıyor. Yani bizler özellikle bu fon vurgununda adı geçen şirketlere yönetim kurulu atanmasında hangi kriterlere bakıyoruz? Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, EPDK gibi kurumlardan çıkış yapan bürokratlar bir sene sonra kendini bir enerji şirketinde, bir bankanın başında buluyorsa bu rekabet hukuku açısından, rekabet açısından olumsuzdur. Son olarak da önemli Sayın Bakanım, şöyle bir şey var: Bu fon krizi ile gündeme gelen şirketlere sizlerin destek verip vermediğine baktık. Astor Enerji, Turquality desteği almış sizden. Astor'da bir piyasa manipülasyonu var. Ama burada en önemlisi, 30 saniyede bahsetmek gerekirse Barikat Siber Güvenlik. Barikat Siber Güvenlik sizden e-Turquality desteği almış 28 Mart 2023'te. Barikat Siber Güvenlik'in sahibi kim? Barikat Siber Güvenlik kamu kurumlarından 650 milyon liralık kamu ihalesi almış. Şu anda bir suç örgütünün lideri olarak içeride ve sizden çok değil, 2023 yılında siber güvenlik şirketi olarak e-Turquality desteği almış. Burada diğer şirketler de var. Bunlarla ilgili eğer bakanlığınız bizlere bir açıklama yaparsa çok seviniriz diyorum. Hepinizi saygıyla selamlıyorum."

Kaynak: Ege'de Sonsöz